ISO 9001:2026 ile Neler Değişti? Yazılım Sektörü için Düşünceler

• 

Müşteri beklentilerinin doğru anlaşılması, geliştirme süreçlerinin kontrol altında tutulması, olası

risklerin yönetilmesi ve ürünün teslimat sonrasında da güvenilirliğini koruması, yazılım kalitesinin

temel unsurlarıdır.

Peki, bir yazılım şirketi bütün bu süreçleri nasıl sistematik hâle getirebilir?

16 Eylül 2026 tarihinde yayımlanan ISO 9001:2026 Kalite Yönetim Sistemi Standardı, kuruluşların

kalite yönetimine ilişkin gereklilikleri güncelleyerek bu soruya önemli bir çerçeve sunmaktadır.

Yazılım sektörüne yönelik ISO/IEC/IEEE 90003:2018 rehberi ise ISO 9001 gerekliliklerinin yazılım

yaşam döngüsüne nasıl uygulanabileceğinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır.

ISO 9001:2026 ile Neler Değişti?

ISO 9001:2026, 2015 sürümünün yerini alan güncel kalite yönetim sistemi standardıdır. Yeni

sürüm, mevcut yönetim sistemi yapısını ve süreç yaklaşımı, müşteri odaklılık, risk temelli düşünme

ve sürekli iyileştirme gibi temel ilkeleri korumaktadır. Bununla birlikte liderlik, kalite kültürü, etik

davranış ve risklerin yönetimi gibi alanlarda bazı gereklilikleri güçlendirmektedir.

Öne çıkan değişikliklerden biri, Madde 5.1 kapsamında liderlik ve kalite kültürüne verilen önemin

artırılmasıdır. ISO 9001:2015'te üst yönetimin kalite yönetim sistemine liderlik etmesi ve bağlılık

göstermesi beklenirken 2026 sürümünde kalite kültürünün ve etik davranışın desteklenmesi daha

açık biçimde vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım, kalitenin yalnızca kalite departmanının sorumluluğu

olmadığını, kuruluş genelinde benimsenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Madde 5.2 kapsamında kalite politikasının kuruluşun stratejik yönüyle ilişkisi daha açık ifade

edilmektedir. Böylece kalite yönetim sisteminin kuruluşun hedeflerinden bağımsız bir yapı olarak

değil, stratejik yönetimin bir parçası olarak ele alınması desteklenmektedir.

Bir diğer önemli güncelleme, Madde 6.1'de riskler ve fırsatlar arasındaki ayrımın

netleştirilmesidir.ISO 9001:2015, kuruluşların riskleri ve fırsatları belirleyerek bunlara yönelik

faaliyetleri planlamasını gerektiriyordu. ISO 9001:2026 ise olumsuz sonuçların önlenmesine yönelik

risk yönetimi ile olumlu sonuçlar sağlayabilecek fırsatların değerlendirilmesini daha belirgin

biçimde ele almaktadır.

Madde 7.3 kapsamında çalışan farkındalığı da güçlendirilen konular arasındadır. Çalışanların kalite

hedeflerine katkılarının yanı sıra kalite kültürü ve etik davranış konularındaki farkındalığına daha

fazla önem verilmektedir.

Yeni sürümdeki açıklayıcı Ek A bölümü ise standardın gerekliliklerinin ve kullanılan kavramların

daha tutarlı anlaşılmasını desteklemektedir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer konu iklim değişikliğidir. İklim değişikliğinin kuruluşun

bağlamı ve ilgili tarafların beklentileri açısından değerlendirilmesi, ilk kez 2026 sürümünde ortaya

çıkmamıştır. Bu konu, ISO 9001:2015/Amd 1:2024 değişikliğiyle standarda daha önce dâhil

edilmiştir.

Dolayısıyla ISO 9001:2026, kalite yönetimini tamamen yeniden tanımlayan bir standarttan ziyade

mevcut yaklaşımı güncel kurumsal ihtiyaçlar doğrultusunda geliştiren bir revizyondur.

ISO/IEC/IEEE 90003:2018 Yazılım Sektöründe Neden Önemlidir?

ISO 9001, sektör ayrımı yapmaksızın uygulanabilen bir kalite yönetim sistemi standardıdır. Ancak

yazılım geliştirme süreçleri, fiziksel ürünlerin üretiminden farklı özellikler taşımaktadır.

Gereksinimlerin değişkenliği, yazılımın sürekli güncellenmesi, farklı sistemlerle entegrasyon ve

teslimat sonrasında bakım faaliyetlerinin devam etmesi bu farklılıklardan bazılarıdır.

Bu nedenle ISO/IEC/IEEE 90003:2018, ISO 9001:2015 gerekliliklerinin bilgisayar yazılımlarına

uygulanmasına yönelik rehberlik sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Rehber; yazılımın tedariki,

geliştirilmesi, sunulması, işletilmesi, bakımı ve ilgili destek hizmetlerini kapsamaktadır.

ISO 9001 ile ISO 90003 arasındaki temel fark, ISO 9001'in kalite yönetim sistemi gerekliliklerini

belirlemesi, ISO 90003'ün ise bu gerekliliklerin yazılım sektöründe nasıl yorumlanabileceğine ilişkin

rehberlik sunmasıdır. ISO 90003, ISO 9001'e yeni gereklilikler eklemez ve bağımsız bir

belgelendirme standardı değildir.

Önemli bir teknik ayrıntı da ISO 90003:2018'in ISO 9001:2015 esas alınarak hazırlanmış olmasıdır.

Bu nedenle yazılım şirketleri, ISO 9001:2026'ya geçiş yaparken ISO 90003'ten yazılım süreçlerine

ilişkin rehber olarak yararlanabilir; ancak kalite yönetim sistemlerinin uygunluğunu güncel ISO

9001:2026 gerekliliklerine göre değerlendirmelidir.

ISO 9001:2026 Yazılım Geliştirme Süreçlerine Nasıl Uygulanabilir?

ISO 9001'in yazılım sektöründeki uygulaması, kalite yönetiminin yalnızca test aşamasında değil,

yazılım yaşam döngüsünün tamamında ele alınmasını gerektirir.

Örneğin bir yazılım projesinin başlangıcında müşteri gereksinimlerinin eksik veya belirsiz

tanımlanması, ilerleyen aşamalarda maliyet artışına, gecikmelere ve yeniden geliştirme ihtiyacına

neden olabilir. ISO 9001'in 8.2 maddesi, ürün ve hizmetlere ilişkin gereksinimlerin belirlenmesi,

gözden geçirilmesi ve bunlarla ilgili iletişimin yönetilmesine yönelik gereklilikler içerir. Yazılım

şirketleri bu yaklaşımı, müşteri taleplerini açık ve doğrulanabilir gereksinimlere dönüştürmek için

kullanabilir.

Yazılımın tasarım ve geliştirme aşamasında ise Madde 8.3 önem kazanır. Bu madde, tasarım ve

geliştirme faaliyetlerinin planlanması, girdilerin ve çıktıların yönetilmesi, gerekli kontrollerin

gerçekleştirilmesi ve değişikliklerin değerlendirilmesiyle ilişkilidir. Örneğin bir yazılımın mimarisinde

yapılan değişikliğin diğer modüller üzerindeki etkisinin analiz edilmesi, bu yaklaşımın uygulamadaki

karşılıklarından biridir.

Yazılım şirketlerinin dış kaynak kullanımında da kalite yönetimi önemli bir rol oynar. Bulut altyapı

sağlayıcıları, dış kaynak yazılım ekipleri veya üçüncü taraf hizmetlerden yararlanılması durumunda

Madde 8.4, dışarıdan sağlanan süreç, ürün ve hizmetlerin uygun biçimde kontrol edilmesine

yönelik gereklilikler sunar.

Yazılımın kullanıma sunulmasından önce gerçekleştirilen test ve kabul faaliyetleri ise Madde 8.6 ve

8.7 ile ilişkilendirilebilir. Bu maddeler, ürün ve hizmetlerin serbest bırakılması ile uygun olmayan

çıktıların kontrol edilmesini ele alır. Kritik hatalar içeren bir yazılım sürümünün yayımlanmasının

engellenmesi veya test sonuçlarına göre teslimat kararının verilmesi, bu yaklaşımın somut

örneklerindendir.

Ancak kalite yönetimi, yazılım müşteriye teslim edildiğinde sona ermez. Kullanıcı geri bildirimleri,

hata kayıtları, müşteri şikâyetleri ve süreç performansının değerlendirilmesi, Madde 9 ve 10

kapsamında performans değerlendirme ve iyileştirme faaliyetlerini destekleyebilir.

Bu noktada ISO 9001'in çevik yazılım geliştirme yöntemleriyle ilişkisi de önemlidir. ISO 9001,

kuruluşların Scrum veya Kanban gibi belirli bir geliştirme metodolojisini kullanmasını zorunlu

kılmaz. Dolayısıyla çevik yöntemlerle birlikte uygulanabilir. Örneğin Sprint Review toplantıları

paydaş geri bildirimlerinin değerlendirilmesine, Sprint Retrospective toplantıları ise süreç

iyileştirmelerine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte çevik yöntemlerin kullanılması, tek başına ISO

9001 gerekliliklerinin karşılandığı anlamına gelmez.

ISO 9001:2026'nın yazılım şirketleri açısından önemi, bütün bu faaliyetlerin birbirinden bağımsız

işlemler olarak değil, kuruluşun kalite hedefleriyle bağlantılı süreçler olarak yönetilmesini

desteklemesidir.

Yazılım Şirketleri ISO 9001:2026'ya Geçişte Nelere Dikkat Etmeli?

ISO 9001:2015'e göre oluşturulmuş bir kalite yönetim sistemine sahip yazılım şirketlerinin, yeni

sürüme geçiş sürecinde mevcut uygulamalarını gözden geçirmesi gerekmektedir.

Bu değerlendirme sırasında özellikle liderliğin kalite kültürünü nasıl desteklediği, etik davranışa

ilişkin farkındalık, risk ve fırsatların yönetimi ve kalite hedeflerinin kuruluşun stratejik yönüyle

uyumu ele alınmalıdır.

Kuruluşlar, mevcut kalite yönetim sistemi ile ISO 9001:2026 gereklilikleri arasında bir boşluk analizi

gerçekleştirerek güncellenmesi gereken süreçleri belirleyebilir. ISO/IEC/IEEE 90003:2018 ise

yazılım yaşam döngüsüne özgü uygulamaların değerlendirilmesinde rehber olarak kullanılabilir.

ISO'nun duyurduğu geçiş takvimine göre, ISO 9001:2015 belgesine sahip kuruluşlar için geçiş

döneminin 30 Eylül 2029’da tamamlanması öngörülmektedir. Kuruluşların belgelendirme planlarını

ilgili belgelendirme kuruluşlarıyla birlikte değerlendirmesi önemlidir.

Sonuç olarak ISO 9001:2026, yazılım şirketleri için yalnızca güncellenmiş bir kalite yönetim

standardı değil, mevcut süreçlerini değerlendirmek ve geliştirmek açısından da önemli bir fırsat

sunmaktadır. ISO/IEC/IEEE 90003:2018 rehberiyle birlikte ele alındığında, yazılım geliştirme

faaliyetlerinin daha sistematik, izlenebilir ve sürekli iyileştirilebilir biçimde yönetilmesine katkı

sağlayabilir.

Çünkü yazılımda kalite, yalnızca hatasız çalışan bir ürün değil; doğru tanımlanmış gereksinimler,

kontrollü geliştirme süreçleri ve sürdürülebilir bir yönetim anlayışıdır.

Blog Yazarları: Tuana CEYLAN, Eylül YÜCEL, Zeynep Su GÜVEL